DOM DOBROCZYNNOŚCI
(Nie pokazano 6 wersji utworzonych przez jednego użytkownika) | |||
Linia 13: | Linia 13: | ||
[[File:Tablica upamiętniająca fundatorów kaplicy w Domu Dobroczynności i Sierot.JPG|thumb|Tablica upamiętniająca fundatorów kaplicy w Domu Dobroczynności i Sierot]] | [[File:Tablica upamiętniająca fundatorów kaplicy w Domu Dobroczynności i Sierot.JPG|thumb|Tablica upamiętniająca fundatorów kaplicy w Domu Dobroczynności i Sierot]] | ||
− | '''DOM DOBROCZYNNOŚCI | + | '''DOM DOBROCZYNNOŚCI''' (Spendhaus), Dom Dobroczynności i Sierot (Spend- und Waisenhaus), zwany też (w polskiej literaturze) Sierocińcem, na [[OSIEK | Osieku]], przy Am Spendhaus (ul. Sieroca). Zbudowany przy fosie, w miejscu dawnego folwarku [[ZAMEK KRZYŻACKI | zamku krzyżackiego]], następnie Domu Zarazy ([[EPIDEMIE NOWOŻYTNE | epidemie nowożytne]]), otwarty 7 XII 1699. Powstał według projektu [[RANISCH BARTHEL, murarz miejski | Barthela Ranischa]], powołany przez [[URZĄD DOBROCZYNNOŚCI | Urząd Dobroczynności]], wybudowany został ze środków uzyskanych ze zbiórek i loterii. Przeznaczony dla ubogich, zapewniał im utrzymanie i wychowywał przez pracę; jednocześnie wykorzystywany jako sierociniec.<br/><br/> |
W XVIII wieku rozbudowany, dobudowano skrzydło od obecnej ul. Sierocej. Po wydzieleniu w 1788 [[INSTYTUT UBOGICH | Instytutu Ubogich]] opiekował się wyłącznie ubogimi nieletnimi. Zatrudniał nauczyciela (nauka czytania, pisania, rachowania, katechizmu) i kobiety uczące dziewczęta prząść, szyć i dziergać. Pełnoletni wychowankowie pozostawali pod jego kuratelą; starano się zapewnić im pracę w rzemiośle (chłopcy) i na służbie w domach mieszczan (dziewczęta). Z nauk korzystały też ubogie dziewczęta (około 40) mieszkające poza zakładem (tzw. ''Graue Mädchen''). <br/><br/> | W XVIII wieku rozbudowany, dobudowano skrzydło od obecnej ul. Sierocej. Po wydzieleniu w 1788 [[INSTYTUT UBOGICH | Instytutu Ubogich]] opiekował się wyłącznie ubogimi nieletnimi. Zatrudniał nauczyciela (nauka czytania, pisania, rachowania, katechizmu) i kobiety uczące dziewczęta prząść, szyć i dziergać. Pełnoletni wychowankowie pozostawali pod jego kuratelą; starano się zapewnić im pracę w rzemiośle (chłopcy) i na służbie w domach mieszczan (dziewczęta). Z nauk korzystały też ubogie dziewczęta (około 40) mieszkające poza zakładem (tzw. ''Graue Mädchen''). <br/><br/> | ||
W 1752 objęty przywilejem króla polskiego Zygmunta Augusta z 1552 (przysługującym przedtem tylko [[DOM DZIECKA (Dom Dziecka i Sierot) | Domowi Dziecka]]), który zrównywał dzieci z nieprawego łoża z dziećmi poczętymi legalnie (w 1765 przywilej zatwierdzony przez króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego). W 1703 przebywało w nim 135 pensjonariuszy (w tym 90 dzieci), w 1742 – 307 (254 dzieci), 1771 – 502 (417 dzieci), 1788 – 455 (426 dzieci). Udzielał wsparcia finansowego ubogim spoza zakładu (w 1733 – 3092, 1745 – 4369, 1768 – 5238). W XVIII wieku niektórzy z wychowanków potrafili wystarać się o pracownicze (robotnicze) [[OBYWATELSTWO MIEJSKIE | obywatelstwo Gdańska]] (np. Christoph Bieck 1768, Johan Constantin Boldt w 1774, Andreas Kempihn w 1775, Johann George Adrowski w 1787, Johann Emanuel Krüger w 1793). W XIX wieku wychowankowie zakładu nosili zielone mundurki (w odróżnieniu od niebieskich i czerwonych mundurków sierot z [[DOM DZIECKA (Dom Dziecka i Sierot) | Domu Dziecka]] przy [[SZPITAL ŚW. ELŻBIETY | szpitalu św. Elżbiety]] z Elżbietańskiej).<br/><br/> | W 1752 objęty przywilejem króla polskiego Zygmunta Augusta z 1552 (przysługującym przedtem tylko [[DOM DZIECKA (Dom Dziecka i Sierot) | Domowi Dziecka]]), który zrównywał dzieci z nieprawego łoża z dziećmi poczętymi legalnie (w 1765 przywilej zatwierdzony przez króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego). W 1703 przebywało w nim 135 pensjonariuszy (w tym 90 dzieci), w 1742 – 307 (254 dzieci), 1771 – 502 (417 dzieci), 1788 – 455 (426 dzieci). Udzielał wsparcia finansowego ubogim spoza zakładu (w 1733 – 3092, 1745 – 4369, 1768 – 5238). W XVIII wieku niektórzy z wychowanków potrafili wystarać się o pracownicze (robotnicze) [[OBYWATELSTWO MIEJSKIE | obywatelstwo Gdańska]] (np. Christoph Bieck 1768, Johan Constantin Boldt w 1774, Andreas Kempihn w 1775, Johann George Adrowski w 1787, Johann Emanuel Krüger w 1793). W XIX wieku wychowankowie zakładu nosili zielone mundurki (w odróżnieniu od niebieskich i czerwonych mundurków sierot z [[DOM DZIECKA (Dom Dziecka i Sierot) | Domu Dziecka]] przy [[SZPITAL ŚW. ELŻBIETY | szpitalu św. Elżbiety]] z Elżbietańskiej).<br/><br/> | ||
Główny budynek istnieje i obecnie; początkowo miał na parterze: przedsionek, izby jałmużniczą, kobiet, chorych, dziewcząt, na piętrze: izbę prowizora, jadalnię oraz szkołę, a na poddaszu pomieszczenia gospodarcze i mieszkanie zarządcy. W 1702 na piętrze znajdowała się kaplica, w 1753 rozbudowana: rozebrano podłogę między piętrem a parterem. Budynek wielokrotnie przebudowywano; w sąsiedztwie wzniesiono w XVIII i XIX wieku inne zabudowania (m.in. w 1707 szkołę).<br/><br/> | Główny budynek istnieje i obecnie; początkowo miał na parterze: przedsionek, izby jałmużniczą, kobiet, chorych, dziewcząt, na piętrze: izbę prowizora, jadalnię oraz szkołę, a na poddaszu pomieszczenia gospodarcze i mieszkanie zarządcy. W 1702 na piętrze znajdowała się kaplica, w 1753 rozbudowana: rozebrano podłogę między piętrem a parterem. Budynek wielokrotnie przebudowywano; w sąsiedztwie wzniesiono w XVIII i XIX wieku inne zabudowania (m.in. w 1707 szkołę).<br/><br/> | ||
17 XI 1906 wraz z 80 chłopcami przeniesiony do Wrzeszcza, do nowego budynku (Spend- und Waisenhaus) przy Drewkeweg 1 (ul. Sosnowa), róg Steffensweg 26 (ul. Stefana Batorego). Do 1945 przebywało w nim 70–80 dzieci obojga płci w wieku 6–14 lat (po 1945 w budynku działała m.in. [[SZKOŁA PODSTAWOWA SPECJALNA NR 63| Szkoła Podstawowa Specjalna nr 63]]). <br/><br/> | 17 XI 1906 wraz z 80 chłopcami przeniesiony do Wrzeszcza, do nowego budynku (Spend- und Waisenhaus) przy Drewkeweg 1 (ul. Sosnowa), róg Steffensweg 26 (ul. Stefana Batorego). Do 1945 przebywało w nim 70–80 dzieci obojga płci w wieku 6–14 lat (po 1945 w budynku działała m.in. [[SZKOŁA PODSTAWOWA SPECJALNA NR 63| Szkoła Podstawowa Specjalna nr 63]]). <br/><br/> | ||
− | Budynek przy Am Spendhaus (ul. Sieroca) zajęły (w różnym okresie) przechodnia | + | Budynek przy Am Spendhaus (ul. Sieroca) zajęły (w różnym okresie) przechodnia przeciwgruźlicza, mieszkania komunalne, redakcja dziennika [[DANZIGER VOLKSSTIMME, dziennik | „Danziger Volksstimme”]], ogród z pawilonem był siedzibą Verein zur Errichtung und Förderung von Kindergärten (Towarzystwo na rzecz zakładania i wspierania przedszkoli), które w 1925 wybudowało tu przedszkole. Po 1945 w obu budynkach urządzono mieszkania komunalne. Po wykwaterowaniu lokatorów od 2015 do 2022 trwały prace projektowe związane z modernizacją i adaptacją pomieszczeń do celów kulturalnych, zakładające m.in. powstanie Domu [[GRASS GÜNTER, prozaik, poeta, noblista, honorowy obywatel Gdańska | Güntera Grassa]] i [[CHODOWIECKI DANIEL, malarz, rysownik, patron gdańskiej ulicy | Daniela Chodowieckiego]] jako jednego z oddziałów [[GDAŃSKA GALERIA MIEJSKA | Gdańskiej Galerii Miejskiej]], z salą wielofunkcyjną o charakterze widowiskowym, pracowniami artystycznymi oraz pomieszczeniami do celów rezydencyjnych dla literatów. Remont rozpoczął się w czerwcu 2022, w 2023 zmieniono koncepcję, zrezygnowano z powołania Domu Chodowieckiego i Grassa jako oddziału Galerii Miejskiej na rzecz mającego się tu mieścić projektu Gdańsk Miasto Literatury. {{author: ASZ}} <br /><br /> |
− | + | {| class="tableGda" | |
+ | |- | ||
+ | |+Kaznodzieje Domu Dobroczynności | ||
+ | |- | ||
+ | ! Imię, nazwisko | ||
+ | ! Daty | ||
+ | |- | ||
+ | | [[PRAETORIUS EPHRAIM, kaznodzieja kościoła św. Jakuba | Ephraima Praetoriusa]] | ||
+ | | 1700, 1703–1705 | ||
+ | |- | ||
+ | | [[FISCHER JOHANNES LAURENTIUS jr., drugi pastor kościoła NMP| Johann Laurentiusa Fischer jr.]] | ||
+ | | 1709–1725 | ||
+ | |- | ||
+ | | Johann Gottfried Palm | ||
+ | | 1710–1711 | ||
+ | |- | ||
+ | | Johann Friedrich Bautz | ||
+ | | 1711–1713 | ||
+ | |- | ||
+ | | Nathanael Grischau | ||
+ | | 1712–1730 | ||
+ | |- | ||
+ | | [[BECKS NATHANAEL, kaznodzieja kościołów Bożego Ciała i św. Jakuba | Nathanael Becks]] | ||
+ | | 1721–1730 | ||
+ | |- | ||
+ | | Nathanael Josua Mettner | ||
+ | | –1734 | ||
+ | |- | ||
+ | | Johann Reimann | ||
+ | | 1730 | ||
+ | |- | ||
+ | | Johann Gottlieb Witting | ||
+ | | 1734–1736 | ||
+ | |- | ||
+ | | [[WEICKHMANN CARL FRIEDRICH, kaznodzieja kościoła św. Jakuba | Carl Friedrich Weickhmann]] | ||
+ | | 1734–1744 | ||
+ | |- | ||
+ | | [[KAUTZ NATHANAEL FRIEDRICH, pastor kościoła św. Jana| Nathanael Friedrich Kautz]] | ||
+ | | 1742–1743 | ||
+ | |- | ||
+ | | [[COSACK GEORG FRIEDRICH, pastor | Georga Friedricha Cosacka]] | ||
+ | | 1744–1761 | ||
+ | |- | ||
+ | | Johann Benjamin Hedding | ||
+ | | 1744–1746; 1756–1768 | ||
+ | |- | ||
+ | | [[TREUGE NATHANAEL FRIEDRICH, pastor kościoła NMP | Nathanael Friedrich Treuge]] | ||
+ | | 1750–1752 | ||
+ | |- | ||
+ | | Gottlieb Lange | ||
+ | | 1756–1762 | ||
+ | |- | ||
+ | | Johann Daniel Reimann | ||
+ | | 1776–1777 | ||
+ | |- | ||
+ | | Ernst Gottfried Rosa | ||
+ | | –1806 | ||
+ | |- | ||
+ | | Johann Samuel Schultz | ||
+ | | 1806–1807 | ||
+ | |- | ||
+ | | Johann Wilhelm Ludwig Bärreysen | ||
+ | | 1807–1818 | ||
+ | |- | ||
+ | | Immanuel August Ludwig Pohlmann | ||
+ | | 1827–1830 | ||
+ | |- | ||
+ | | Carl Eduard Richard Alberti | ||
+ | | 1831–1833 | ||
+ | |- | ||
+ | | class="authorEgTab" | {{author:BŚ}} | ||
+ | |} | ||
{| class="tableGda" | {| class="tableGda" | ||
|- | |- |
Aktualna wersja na dzień 15:15, 1 wrz 2024
DOM DOBROCZYNNOŚCI (Spendhaus), Dom Dobroczynności i Sierot (Spend- und Waisenhaus), zwany też (w polskiej literaturze) Sierocińcem, na Osieku, przy Am Spendhaus (ul. Sieroca). Zbudowany przy fosie, w miejscu dawnego folwarku zamku krzyżackiego, następnie Domu Zarazy ( epidemie nowożytne), otwarty 7 XII 1699. Powstał według projektu Barthela Ranischa, powołany przez Urząd Dobroczynności, wybudowany został ze środków uzyskanych ze zbiórek i loterii. Przeznaczony dla ubogich, zapewniał im utrzymanie i wychowywał przez pracę; jednocześnie wykorzystywany jako sierociniec.
W XVIII wieku rozbudowany, dobudowano skrzydło od obecnej ul. Sierocej. Po wydzieleniu w 1788 Instytutu Ubogich opiekował się wyłącznie ubogimi nieletnimi. Zatrudniał nauczyciela (nauka czytania, pisania, rachowania, katechizmu) i kobiety uczące dziewczęta prząść, szyć i dziergać. Pełnoletni wychowankowie pozostawali pod jego kuratelą; starano się zapewnić im pracę w rzemiośle (chłopcy) i na służbie w domach mieszczan (dziewczęta). Z nauk korzystały też ubogie dziewczęta (około 40) mieszkające poza zakładem (tzw. Graue Mädchen).
W 1752 objęty przywilejem króla polskiego Zygmunta Augusta z 1552 (przysługującym przedtem tylko Domowi Dziecka), który zrównywał dzieci z nieprawego łoża z dziećmi poczętymi legalnie (w 1765 przywilej zatwierdzony przez króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego). W 1703 przebywało w nim 135 pensjonariuszy (w tym 90 dzieci), w 1742 – 307 (254 dzieci), 1771 – 502 (417 dzieci), 1788 – 455 (426 dzieci). Udzielał wsparcia finansowego ubogim spoza zakładu (w 1733 – 3092, 1745 – 4369, 1768 – 5238). W XVIII wieku niektórzy z wychowanków potrafili wystarać się o pracownicze (robotnicze) obywatelstwo Gdańska (np. Christoph Bieck 1768, Johan Constantin Boldt w 1774, Andreas Kempihn w 1775, Johann George Adrowski w 1787, Johann Emanuel Krüger w 1793). W XIX wieku wychowankowie zakładu nosili zielone mundurki (w odróżnieniu od niebieskich i czerwonych mundurków sierot z Domu Dziecka przy szpitalu św. Elżbiety z Elżbietańskiej).
Główny budynek istnieje i obecnie; początkowo miał na parterze: przedsionek, izby jałmużniczą, kobiet, chorych, dziewcząt, na piętrze: izbę prowizora, jadalnię oraz szkołę, a na poddaszu pomieszczenia gospodarcze i mieszkanie zarządcy. W 1702 na piętrze znajdowała się kaplica, w 1753 rozbudowana: rozebrano podłogę między piętrem a parterem. Budynek wielokrotnie przebudowywano; w sąsiedztwie wzniesiono w XVIII i XIX wieku inne zabudowania (m.in. w 1707 szkołę).
17 XI 1906 wraz z 80 chłopcami przeniesiony do Wrzeszcza, do nowego budynku (Spend- und Waisenhaus) przy Drewkeweg 1 (ul. Sosnowa), róg Steffensweg 26 (ul. Stefana Batorego). Do 1945 przebywało w nim 70–80 dzieci obojga płci w wieku 6–14 lat (po 1945 w budynku działała m.in. Szkoła Podstawowa Specjalna nr 63).
Budynek przy Am Spendhaus (ul. Sieroca) zajęły (w różnym okresie) przechodnia przeciwgruźlicza, mieszkania komunalne, redakcja dziennika „Danziger Volksstimme”, ogród z pawilonem był siedzibą Verein zur Errichtung und Förderung von Kindergärten (Towarzystwo na rzecz zakładania i wspierania przedszkoli), które w 1925 wybudowało tu przedszkole. Po 1945 w obu budynkach urządzono mieszkania komunalne. Po wykwaterowaniu lokatorów od 2015 do 2022 trwały prace projektowe związane z modernizacją i adaptacją pomieszczeń do celów kulturalnych, zakładające m.in. powstanie Domu Güntera Grassa i Daniela Chodowieckiego jako jednego z oddziałów Gdańskiej Galerii Miejskiej, z salą wielofunkcyjną o charakterze widowiskowym, pracowniami artystycznymi oraz pomieszczeniami do celów rezydencyjnych dla literatów. Remont rozpoczął się w czerwcu 2022, w 2023 zmieniono koncepcję, zrezygnowano z powołania Domu Chodowieckiego i Grassa jako oddziału Galerii Miejskiej na rzecz mającego się tu mieścić projektu Gdańsk Miasto Literatury.
Imię, nazwisko | Daty |
---|---|
Ephraima Praetoriusa | 1700, 1703–1705 |
Johann Laurentiusa Fischer jr. | 1709–1725 |
Johann Gottfried Palm | 1710–1711 |
Johann Friedrich Bautz | 1711–1713 |
Nathanael Grischau | 1712–1730 |
Nathanael Becks | 1721–1730 |
Nathanael Josua Mettner | –1734 |
Johann Reimann | 1730 |
Johann Gottlieb Witting | 1734–1736 |
Carl Friedrich Weickhmann | 1734–1744 |
Nathanael Friedrich Kautz | 1742–1743 |
Georga Friedricha Cosacka | 1744–1761 |
Johann Benjamin Hedding | 1744–1746; 1756–1768 |
Nathanael Friedrich Treuge | 1750–1752 |
Gottlieb Lange | 1756–1762 |
Johann Daniel Reimann | 1776–1777 |
Ernst Gottfried Rosa | –1806 |
Johann Samuel Schultz | 1806–1807 |
Johann Wilhelm Ludwig Bärreysen | 1807–1818 |
Immanuel August Ludwig Pohlmann | 1827–1830 |
Carl Eduard Richard Alberti | 1831–1833 |
Notowany w roku | Zawód | Imię, nazwisko, daty życia |
---|---|---|
1839 | kupiec | Gustav Friedrich Focking (1798–1862) |
1869–1897 | kupiec | Johann Georg Gustav Lickfett |
Notowany w roku | Zawód | Imię, nazwisko, daty życia |
---|---|---|
1908 | rentier | Johann Julius Carl Holtz |
1914, 1918 | lekarz | Heinrich Liévin |
1921, 1928 | kupiec | Johann Ludwig Thomsen (1857–1931) |
1935, 1939 | kupiec | Edwin Grube (1866–1941) |