NOWICKI EDMUND, biskup gdański

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Biskup Edmund Nowicki
Bp Edmund Nowicki (w środku)
Tablica upamiętniająca biskupa Edmunda Nowickiego przy wejściu do Gdańskiego Seminarium Duchownego
Płyta pamiątkowa poświęcona Edmundowi Nowickiemu w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku

EDMUND NOWICKI (13 IX 1900 Trzemeszno – 10 III 1971 Warszawa), biskup ordynariusz (1964–1971) diecezji gdańskiej, patron gdańskiej ulicy. Syn właściciela browaru, rolnika, następnie właściciela domu czynszowego w Gnieźnie Zygmunta (ok. 1860 – 9 II 1940) i Marii z domu Hübner/Huebner (ok. 1876 – 11 X 1941). Brat adwokata Józefa (3 II 1902 – 24 II 1966), notariusza i adwokata Klemensa (ur. 15 III 1903), inżyniera chemika Norberta (22 IV 1912 – 24 II 1968), lekarza Bogdana (zm. 1963).

Ukończył gimnazjum w Gnieźnie, w latach 1919–1924 uczył się w seminariach duchownych w Gnieźnie i Poznaniu (połączonych na skutek unii personalnej obu archidiecezji). Święcenia kapłańskie otrzymał 15 III 1924 w Gnieźnie z rąk prymasa Polski kardynała Edmunda Dalbora, z inkardynacją do archidiecezji poznańskiej. Od 1 IV 1924 do 30 VI 1927 pracował jako wikariusz w parafii Najświętszego Serca Jezusowego i św. Floriana w Poznaniu. W latach 1927–1930 studiował na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie (doktor prawa kanonicznego 1930); mieszkał w Ospizio Polacco (późniejszy Papieski Instytut Polski w Rzymie). W latach 1929–1930 odbył aplikanturę w Trybunale Roty Rzymskiej i Kongregacji Soboru (późniejsza Kongregacja ds. Duchowieństwa). W okresach wolnych od nauki (lipiec–listopad) przebywał w kraju, pracując jako kapelan sióstr elżbietanek w Pokrzywnie (1928) i kapelan szpitala przy ul. Łąkowej w Poznaniu (1929). Po powrocie do Polski, od 1 VII 1930 do 2 X 1939 pracował jako notariusz następnie referent w Kurii Arcybiskupiej oraz od 1934 jako sędzia i wiceoficjał Metropolitalnego Sądu Duchownego w Poznaniu. Jednocześnie działał w duszpasterstwie akademickim, był kuratorem Stowarzyszenia Katolickiego Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie” (1932–1939), ponadto prefektem w Państwowej Szkole Budownictwa, Państwowej Szkole Mierniczo-Melioracyjnej, Wyższej Szkole Budowy Maszyn i Wyższej Szkole Ogrodnictwa). Od 1937 do 1964 był członkiem Rady Nadzorczej Drukarni i Księgarni św. Wojciecha w Poznaniu.


3 X 1939 aresztowany przez hitlerowców, przebywał w więzieniu w Poznaniu, od 9 XI 1939 internowany w klasztorze bernardynów w Kazimierzu Biskupim, następnie ponownie w więzieniu w Poznaniu, od 4 V 1940 w obozie koncentracyjnym Dachau, od sierpnia tego roku w Gusen, od grudnia 1940 ponownie Dachau. W lutym 1941 zwolniony pod warunkiem porzucenia kapłaństwa, czego nie uczynił.

Po zakończeniu wojny powrócił do kurii poznańskiej, oficjalnie pełnił funkcje kanclerza. 15 VIII 1945 mianowany administratorem apostolskim w Gorzowie Wielkopolskim z jurysdykcją nad diecezją kamieńską, lubuską i prałaturą pilską, podniesiony został do godności infułata. Zorganizował kurię (1946), sąd duchowny (1950), diecezjalny Caritas. Założył wiele parafii, zlecił odbudowę zniszczonych kościołów. W 1946 powołał Niższe Seminarium Duchowne w Gorzowie Wielkopolskim, w 1947 Niższe Seminarium Duchowne w Słupsku oraz Wyższe Seminarium Duchowne w Gorzowie. W styczniu 1951 usunięty przez władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) z Gorzowa, powrócił do Poznania, gdzie pracował w kurii biskupiej, sądzie i seminarium.

24 IV 1951, z uwagi na osobę przebywającego na emigracji biskupa Carla Marii Spletta, mianowany gdańskim biskupem koadiutorem sedi datus, ze stolicą tytularną Hadriane. Początkowo nie mógł pełnić tej funkcji z powodu sprzeciwu władz PRL (nominacja nie została podana do publicznej wiadomości). Sakrę biskupią przyjął (tajnie) 26 IX 1954 w pałacu arcybiskupim w Poznaniu z rąk arcybiskupa metropolity poznańskiego Walentego Dymka. Diecezję gdańską przejął dopiero po przełomie październikowym, 8 XII 1956. Ingres do katedry oliwskiej ( kościół Trójcy Świętej) 25 XII 1956, od 1 grudnia tego roku był tytularnym biskupem Thuggi. Po śmierci biskupa Carla Marii Spletta 7 III 1964 mianowany ordynariuszem diecezji gdańskiej. 27 X 1957 założył Biskupie Seminarium Duchowne w Gdańsku ( Gdańskie Seminarium Duchowne). Brał udział w Soborze Watykańskim II. Rozbudował struktury diecezjalne, rozszerzył sieć dekanalną.

W 1968 wszczepiono mu rozrusznik serca. Po jego wymianie w jednym z warszawskich szpitali w lutym 1970 zmarł w wyniku infekcji. Trumna z ciałem wystawiona była przez kilka dni w Kaplicy Kapłańskiej kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku. Duchowni katoliccy z całego świata (między innymi z Niemiec, Irlandii i USA) odprawili tam przeszło 70 mszy w jego intencji. Pochowany w krypcie biskupów gdańskich w katedrze oliwskiej. Od 26 VIII 2004, z inicjatwy arcybiskupa Tadeusza Gocłowskiego i na podstawie uchwały Rady Miasta Gdańska, patron ulicy w Gdańsku–Oliwie. W 2007 poświęconą mu tablicę pamiątkową (płaskorzeźbiony portret, napis, herb) odsłonięto przy wejściu do Gdańskiego Seminarium Duchownego. AH

Wraz z sakrą biskupią przyjął herb wyobrażający tarczę dzieloną lewoskośnie zieloną rzeką (szarfą), w polu pierwszym czerwonym (powyżej rzeki) złoty stylizowany krzyż, w polu drugim błękitnym poniżej rzeki taki sam krzyż. Za tarczą ustawiony krzyż procesyjny. Herb wieńczył zielony kapelusz kościelny z dwunastoma chwostami na dwóch sznurach, po sześć (jeden nad dwoma, nad trzema) z każdej strony tarczy. Pod tarczą wstęga z dewizą biskupa: Finis Legis Christus (Ostatecznym prawem Chrystus). (zob. katolicy). AK

⇦ WRÓĆ
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania